‘Maak ecologie een vast onderdeel van elke suppletie’

Harriëtte Holzhauer bestudeert de kleine organismen in en op het zand van de vooroever. Voor haar promotieonderzoek onderzoekt ze hoe deze diertjes in hun dynamische leefomgeving omgaan met grote veranderingen en hoe ze reageren op bijvoorbeeld een grote zandsuppletie. Wat kan Natuurlijk Veilig leren van haar inzichten? Hoe kunnen suppleties de habitats van dit soort populaties beïnvloeden of zelfs verbeteren?

Harriëtte haalt ons eerst uit de droom. ‘Hoe meer we weten over het leven in de vooroever, hoe meer we ontdekken dat we eigenlijk nog heel weinig weten. Wat we met zekerheid kunnen zeggen, is dit: de vooroever is een onstuimig gebied. Stroming, golfslag, wind en het getij zorgen dat de omstandigheden er razendsnel kunnen veranderen. De diertjes die er leven zijn dan ook echt overlevingskunstenaars. Ze hebben een groot aanpassingsvermogen. Ze reageren op zandsuppleties door te vluchten. Of simpelweg door in korte tijd voor veel nageslacht te zorgen.’

Wat leeft er in het zand van de vooroever?

Maar het is een misvatting om daaruit te concluderen dat een grote berg zand de organismen niets doet. Wát precies, blijft de grote vraag. ‘Er zijn veel verschillende soorten diertjes die in deze omgeving leven’, zegt Harriëtte. ‘Om proberen te achterhalen welke diertjes waar op de vooroever leven, nemen we kleine happen uit de zeebodem. We besturen de inhoud en maken op basis daarvan een inschatting van de populaties die aanwezig zijn.’ Maar het is natuurlijk een verre van compleet beeld. ‘Je neemt maar een klein monster, hebt te maken met de tijd en omstandigheden waaronder je het onderzoek doet. Eigenlijk heb je niet meer dan een indicatie van de soorten die er kúnnen leven.’

Waardevol programma

En dan zijn er nog regionale aspecten. De vooroevers van de Hollandse kust, die van de Wadden en Zeeland zijn allemaal verschillend als het gaat om morfologie en stromingen. Harde uitspraken doen over wat suppleties betekenen voor de dieren, is dus nog lastig. ‘We leren wel, stapje voor stapje. De inzichten over de verschillen tussen de kusten komen onder andere uit programma’s zoals de Zandmotor, monitoring van het bodembeschermingsgebied voor de aanleg van de 2e Maasvlakte, monitoring op de Noordzee en verschillende onderzoeksprogramma’s in Waddenzee, Oosterschelde en de Westerschelde en natuurlijk de ecologische onderzoeken van Natuurlijk Veilig. Dat programma is heel waardevol geweest voor het opbouwen van kennis over de ecologie van de vooroever.’ Ze heeft nu het idee dat vooral de bodemvorm samen met waterdiepte en variatie daarin van belang is voor veel organismen. ‘Wat we zien is dat op vooroevers met een bankenpatroon er verschillende soorten voorkomen afhankelijk van de positie in dit bankenpatroon.’ 

Onderzoek door Harriëtte Holzhauer

Tijd voor mini ecologisch onderzoek

Harriëtte is geen vaste onderzoeker voor Natuurlijk Veilig, ze doet haar onderzoekswerk voor verschillende suppletieprogramma’s zoals voor de pilotsuppletie Ameland. ‘Op dit moment ben ik vooral bezig met mijn promotieonderzoek. Maar ik zie wel dat de ecologische kennis goed gedeeld wordt. We leren veel van elkaar.’ Om meer kennis te verzamelen zou Harriëtte het een goed idee vinden als ecologie een vast onderdeel wordt van elke suppletie. ‘Bij het plannen denk ik dat we er sowieso bewuster mee om kunnen gaan. We suppleren al niet meer op schelpenbanken. Maar we kunnen nog wel wat specifieker kijken naar de locatie waar we suppleren en naar wat daar leeft in samenhang met de lokale situatie.’ Haar idee is ook om naderhand op elke suppletielocatie ‘mini ecologisch onderzoek’ uit te voeren. ‘Dan heb je het over één of meerdere gerichte happen van de bodem waarbij je kennis van de omgeving, zoals bodemvorm, stroming, type zand et cetera zoveel mogelijk meeneemt. Dat geeft meer inzicht in de specifieke omstandigheden en effecten van de suppletie én is effectiever dan een grovere aanpak waarbij zonder ‘voorkennis’ gemonitord wordt.’

Er valt nog zoveel te onderzoeken

Die inzichten kunnen hopelijk ook helpen andere, zo mogelijk nog grotere vragen te beantwoorden. ‘Wat ‘doet’ een zandsuppletie over de lange termijn met de dieren die er leven? Welk effect heeft suppletie op de voedselketen in een gebied? En hoe worden organismen kleiner dan 1 millimeter, die we nu nog helemaal niet in beeld hebben, geraakt door een suppletie? Er valt nog zoveel te onderzoeken!

Onderzoek door Harriëtte Holzhauer