Informatiedag 2019 Natuurlijk Veilig

Het suppletieprogramma biedt steeds meer ruimte voor dynamisch kustbeheer zo bleek op 11 september tijdens de drukbezochte informatiedag van Natuurlijk Veilig in Castricum. Maar hoe staat het met de onderzoeken naar de duinen en de ecologie in de vooroever?

Informatiedag 2019

Zandsuppleties en dynamisch beheer gaan steeds beter samen

Dagvoorzitter was Lieke Dekker, wetenschapsvoorlichter bij de universiteit van Utrecht en vrijwilliger bij de Waddenvereniging. Zij verzorgde de aftrap voor de ruim 40 geïnteresseerden door te suggereren strandclub Zand voor vandaag maar om te dopen tot ‘club Zandsuppletie’ omdat het woord zandsuppletie natuurlijk volop zou vallen, op 11 september. Maar steeds vaker gebeurt dat in combinatie met die van ‘dynamiek’ of ‘dynamisch beheer’.

Meer dynamiek

Beide kwamen aan bod bij de presentatie van Petra Damsma, projectleider van Natuurlijk Veilig. Zij liet zien waar het programma vandaan komt, maar vooral ook waar het naartoe gaat: en daarin speelt (natuurlijke) dynamiek een steeds grotere rol. Petra ziet dat de Basiskustlijn (BKL) en het richtsnoer dat dit vormt voor kustsuppleties, niet het dwingende keurslijf is dat natuurorganisaties er vaak in zien. ‘We kijken er nu anders naar. Vroeger keken we puur naar de JARKUS Raaien. Nu zoomen we vaker uit en bekijken we de kuststrook in een groter geheel. Vooral op de Wadden en de Zeeuwse eilanden doen we de dingen steeds meer in samenhang.’ De BKL helpt ook tot meer dynamisch beheer te komen. ‘BKL bracht de waterkering op orde. En dat biedt nu ruimte voor dynamisch beheer van de kuststrook. Door de BKL dúrven we nu te dynamiseren.’ Nu is het volgens haar tijd voor de volgende stap. ‘Op zoek naar een strategie voor grootschalige dynamiek. De wereld staat niet stil, en onze ideeën dus ook niet.’

Duinonderzoek: diffuus beeld

Hierna was het de beurt aan onderzoeker Albert Oost van Deltares om een update te geven van het onderzoek naar hoe zandsuppleties de duinontwikkeling beïnvloeden. Hij deelde de voorlopige uitkomsten uit het duinenonderzoek. Die bieden geen eenduidig beeld van die invloed. Op de schaal van de hele Nederlandse kust zien we dat het duinvolume toeneemt sinds we met suppleties zijn gestart. Het effect van één of meerdere suppleties op een bepaalde plek is echter niet vast te stellen ‘Er is geen relatie tussen suppletievolume en duinvolume. De ontwikkeling van duinen is afhankelijk van grillen. Vooral op de korte termijn. Het is interessant om te kijken of dit op de lange termijn ook zo is.’ Kleine suppleties geven een ‘diffuus beeld’, stelt hij. Gevraagd naar aanbevelingen aan het suppletieprogramma om meer dynamiek in de duinen te krijgen, adviseert hij om minder te suppleren. En als suppletie nodig is, om het minder frequent te doen en meer stuifgaten te creëren. Maar dan nog is het geen garantie. ‘Op sommige plekken is dynamiek mogelijk. Op andere niet. Niet alles is maakbaar’, concludeert hij.

Kinderkamer?

Het bleek een mooie illustratie voor de presentatie van Matthijs van der Geest en Ralf van Hal over het ecolo-gisch onderzoek in de vooroever. Het afgelopen jaar is bij Katwijk, Texel en Castricum door vrijwilligers 6 keer gevist in de vooroever met sleepnetten. Ook verzamelden ze data zoals watertemperatuur, doorzicht en temperatuur. In totaal werden er 49 soorten dieren gevangen. Maar kan nu ook de kernvraag worden beantwoord? Namelijk: is de vooroever een kinderkamer voor veel vissen? Daarvoor is meer onderzoek nodig, stellen Matthijs en Ralf. ‘We hebben met periodes veel jonge schol gevangen, dus dat lijkt te wijzen op die kraamkamerfunctie. Maar soms was juveniele schol ook totaal afwezig. Hoe dat kan, kunnen we niet zeggen. We hebben alleen in de zomer gemonsterd. Je wilt eigenlijk het hele jaar vissen op dezelfde plek, onder dezelfde omstandigheden. Dus weten we nu weer iets meer, maar zitten nog steeds met veel vragen.’

Hoe snel herstelt het bodemleven zich?

Hierna was het de beurt aan onderzoeker Peter Herman van Deltares die zich namens Kustlijnzorg bezighoudt met de vraag hoe bodemdieren omgaan met een zandsuppletie. Hij presenteerde een schat aan data waaruit een aantal voorzichtige conclusies vallen te trekken. Bijvoorbeeld dat veel populaties relatief snel herstellen van een suppletie. Hij tekent daarbij aan dat de bodemdieren in de vooroever dit sneller doen dan de populaties die verder in zee leven. ‘Het effect op een populatie lijkt dus mee te vallen, maar wat het effect is bij frequentere suppleties over een langere termijn blijft nog onduidelijk. De vraag die we daarvoor moeten beantwoorden is of er als gevolg van regelmatige suppleties een blijvende verandering optreedt. Dat zou het geval zijn als populaties niet de kans krijgen om volledig te herstellen, maar bijvoorbeeld ook als het type zand verandert.’

Stimulerende samenwerking

Petra Damsma sloot het officiële gedeelte af. Ze vroeg aanwezigen vooral input te blijven leveren om het onderzoeksprogramma verder te kunnen aanscherpen. ‘Laat het ons weten als je ideeën hebt, zodat we het suppletieprogramma en het onderzoek nog beter op elkaar kunnen afstemmen.’ Aanwezigen omarmden die woorden. Marije Kuiper, Vogelbescherming: ‘Het is sowieso nuttig weer een update te krijgen, maar vooral prettig dat we mee kunnen denken. Dat dit werkt voor ons, blijkt wel uit het feit dat bij suppleties nu rekening wordt gehouden met foeragerende en broedende vogels.’ Hans Berkhuizen, stichting Duinbeheer: ‘Ik vond de resultaten voor het duinonderzoek interessant, maar ook complex. Ik moet er echt nog op studeren om te ontdekken hoe het gebruikt kan worden in het beheer. Maar zoals altijd fijn dat we zo worden betrokken bij de onderzoeken.’ Bas Bijl, Waddenvereniging, was er voor het eerst bij: ‘Wat ik inspirerend vind, is dat dit een samenwerking is tussen Rijkswaterstaat, ecologen en stakeholders zoals wij. We krijgen echt inzicht in wat er gebeurt en hebben ook een behoorlijke vinger in de pap. Zeker als het gaat om ecologie worden onze inzichten gewaardeerd. Dat vind ik stimulerend en laat echt zien dat RWS openstaat voor onze kennis.’

Bekijk de presentaties van de dag hieronder:

Petra Damsma - update Natuurlijk Veilig

Albert Oost - update Duinen

Ralf van Hal en Matthijs van de Geest - update Vooroever

Peter Herman - update Kustlijnzorg perspectief

Petra Damsma -  groepsopdracht

Download hier de leaflet

Leaflet Natuurlijk Veilig 2019

Doe mee met Stichting Annemoon

Het ecologisch onderzoek in de vooroever komt mede tot stand dankzij Stichting Annemoon. De stichting zoekt nog vrijwilligers om het onderzoek te kunnen voortzetten. Meld je aan bij Dennis Leeuw via dennis@strandvondsten.nl.